Vinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo Slider

Extra

De laatste tijd wordt er in de pers veel geschreven over Jakobskruiskruid. Veel feiten, maar ook fabels. Het is bijvoorbeeld een feit dat Jakobskruiskruid en andere in Nederland voorkomende Kruiskruiden giftig zijn voor zoogdieren, maar het is een fabel dat dieren sterven na één hapje van de planten. Het is ook een feit dat Kruiskruiden giftig zijn voor mensen, maar het is een fabel dat Jakobskruiskruid een groot gezondheidsrisico voor mensen vormt. Het is een feit dat Jakobskruiskruid in de afgelopen dertig jaar algemener in Nederland is geworden, maar het is een fabel dat deze soort een enorm goede windverspreider is.
Hoewel Jakobskruiskruid een serieus probleem voor paardenhouders kan zijn, is dit Kruiskruid veel meer dan een ongewenst onkruid. Jakobskruiskruid is namelijk een belangrijke bron van nectar en stuifmeel. Zo'n 150 insectensoorten maken er gebruik van, waaronder veel bijen, zweefvliegen en vlinders. Het Jakobskruiskruid probleem bestrijden door de plant uit te roeien is dus, losstaand van de praktische onmogelijkheid om dit te bereiken, onwenselijk. Een goede oplossing voor het probleem is dus niet zo eenvoudig te bedenken. Dit betekent echter niet dat er niets aan te doen is!
Het doel van deze website is om met behulp van de resultaten van wetenschappelijk onderzoek en advies van biologen, toxicologen en andere experts feiten van fabels te onderscheiden en het Jakobskruiskruid probleem in kaart te brengen. Door middel van het verstrekken en toegankelijk maken van deze informatie op deze website wil ik als liefhebster van paarden én Kruiskruiden mijn steentje aan het oplossen van het probleem bijdragen.

Een kort antwoord op enkele veel gestelde vragen

Vraag: Klopt het dat paarden meestal geen levende Kruiskruiden eten?
Antwoord:
Ja, levende Jakobskruiskruid planten worden slechts in uitzonderlijke gevallen of tijdens voedselschaarste gegeten. Paarden herkennen Jakobskruiskruid in gedroogde vorm echter niet als giftig en Kruiskruid-vergiftiging kan dus optreden als Kruiskruiden in hooi terecht komen dat voor consumptie bedoeld is. Bij de Gezondheidsdienst voor Dieren kun je hooi en kuil laten onderzoeken op de aanwezigheid van giftige planten. Lees verder

Vraag: Wordt mijn paard ziek als het af en toe een hapje Kruiskruid binnen krijgt?
Antwoord:
Nee, het incidenteel eten van kleine hoeveelheden Kruiskruid zal niet tot ziekteverschijnselen leiden. Als paarden gedurende enkele dagen meerdere kilo's Jakobskruiskruid eten of gedurende een lange periode regelmatig Kruiskruid planten eten kan dit echter wel tot onherstelbare leverschade leiden. Lees verder

Vraag: Hoopt het gif zich op in het lichaam?
Antwoord:
Nee, de gifstoffen (pyrrolizidine alkaloïden) worden binnen 24 tot 48 uur uitgescheiden. Als een dier regelmatig pyrrolizidine alkaloïden binnenkrijgt kan de schade aan de lever zich echter wel opstapelen en op den duur tot ziekte verschijnselen leiden. Lees verder

Vraag: Klopt het dat er honderden slachtoffers per jaar zijn?
Antwoord:
Het aantal slachtoffers van Jakobskruiskruid-vergiftiging is onbekend. De symptomen van Jakobskruiskruid-vergiftiging zijn niet te onderscheiden van andere leveraandoeningen en vergiftiging kan alleen aangetoond worden door middel van sectie. Omdat dit zelden verricht wordt zijn er geen betrouwbare gegevens bekend die aangeven hoeveel dieren jaarlijks aan Jakobskruiskruid-vergiftiging overlijden. Het zouden er meer dan honderden kunnen zijn, maar ook veel minder. Lees verder

Vraag: Is het gevaarlijk om met blote handen Jakobskruiskruid aan te raken?
Antwoord:
Nee, Jakobskruiskruid vergifting vindt plaats via het spijsvertering systeem. In de plant bevinden de pyrrolizidine alkaloiden zich in hun niet-giftige vorm. Pas als deze stoffen in de spijsvertering terechtkomen worden deze in hun giftige vorm omgezet. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat aantoont dat huidcontact resulteert in het ontstaan van alkaloïden in een giftige vorm. Sommige mensen ondervinden wel een allergische reactie na huidcontact met Kruiskruid (compositae dermatitis). Deze allergie wordt niet door pyrrolizidine alkaloïden veroorzaakt, maar door sesquiterpene lactonen die zich ook in veel andere leden van de Paardenbloemfamilie bevinden. Lees verder

Vraag: Zijn alle soorten Kruiskruid giftig?
Antwoord:
Ja, alle kruiskruiden en kruiskruidachtigen die in Nederland groeien,  waaronder Hoefblad en Moerasandijvie, bevatten pyrrolizidine alkaloïden. Deze giftige stoffen bevinden zich ook in o.a. Smeerwortel. Over de hele wereld zijn er 6000 planten die PA's produceren dat is 3 % van alle bloemplanten.

Vraag: Waarom groeit Kruiskruid zo graag in een paardenwei?
Antwoord:
Jakobskruiskruid heeft een open plekje nodig om te kunnen kiemen. In een paardenwei wordt de bodem makkelijk verstoord door spelende paarden. Daarnaast grazen paarden het gras kort af waardoor er eenvoudig een open zode kan ontstaan. Lees verder

Vraag: Waarom is Jakobskruiskruid nu meer algemeen dan vroeger?
Antwoord:
De toename van Jakobskruiskruid in Nederland en omliggende landen heeft waarschijnlijk te maken met een toename van het aantal geschikte groeiplaatsen door grootschalige aanleg van infrastructuur, bebouwing en het terug geven van landbouwgrond aan de natuur. Daarnaast is Jakobskruiskruid in het recente verleden ingezaaid in wegbermen. Er zijn geen aanwijzingen dat Jakobskruiskruid een andere voorkeur voor groeiplaatsen heeft of zich beter kan verspreiden dan toen de plant minder algemeen was. Lees verder

Vraag: Waaraan kan ik Jakobskruiskruid herkennen?
Antwoord:
Jakobskruiskruid is een tweejarig kruid. In het eerste jaar groeien de rozetten. Deze zijn het hele jaar door te vinden. Jakobskruiskruid bloeit meestal in het tweede jaar (Juni tot Oktober). Nadat de plant zaden gevormd heeft, sterft hij. De bladen van Jakobskruiskruid zijn liervormig en gelobt. De bloeiwijze is meestal tuilvormig en de bloemen zijn geel en in vele bloemhoofdjes geplaatst. Zie hier voor foto's van Jakobskruiskruid en andere Kruiskruiden. Lees verder

Vraag: Ik heb Kruiskruid in mijn wei, wat kan ik daar aan doen?
Antwoord:
Jakobskruiskruid is een lastig te bestrijden onkruid en de meeste maatregelen om van de plant af te komen (handmatig verwijderen, maaien, met herbiciden behandelen, etc.) kunnen averechts werken. Voorkomen dat de plant zich in een weide vestigt is makkelijker van het bestrijden ervan. Goed weidebeheer is daarbij van het grootste belang. Lees verder

Vraag: Klopt het dat het gif in Jakobskruiskruid een hele baal hooi kan vergiftigen?
Antwoord:
Nee, de giftige stoffen in Kruiskruiden blijven in de plant en 'besmetten' de rest van het hooi niet. Het is wellicht wel verstandig om de rest van de hooibaal niet voor consumptie te gebruiken om uit te sluiten dat onherkenbare resten van Kruiskruid planten die zich in het hooi kunnen bevinden tot vergiftiging kunnen leiden.

Vraag: Er wordt op het internet zoveel tegenstrijdige informatie over Jakobskruiskruid gegeven. Hoe weet ik nu wie er gelijk heeft?
Antwoord:
Het is verstandig om niet alles wat op het internet geschreven wordt als waarheid aan te nemen. Iedereen kan tegenwoordig een website maken en iedereen denkt een expert te zijn. Bekijk daarom of beweringen door professioneel wetenschappelijk onderzoek gesteund worden. Een uitspraak moet dus vergezeld gaan met een vermelding van de bron: het wetenschappelijke artikel waarin het bewijs geleverd wordt dat de bewering juist is. Als websites beweringen doen en daar geen bronvermelding bij geven, kan je er maar het beste vanuit gaan dat dit een mening van de auteurs betreft waarvoor geen bewijs is. Anders hadden de auteurs immers dit bewijs wel gepresenteerd.

Jakobskruiskruidvergiftiging; één hapje kan geen kwaad?

Door: Esther Hegt enDr. Pieter B. Pelser ( University of Canterbury- Biological Sciences, Christchurch, New Zealand)


Jakobskruiskruid en alle andere in Nederland voorkomende kruiskruiden bevatten inhoudsstoffen die bij inname giftig zijn voor de meeste gewervelde dieren en insecten (1) Deze stoffen heten pyrrolizidine alkaloïden. De pyrrolizidine alkaloïden die kruiskruiden bevatten worden na inname al na 24 tot 48 uur uitgescheiden (2) en hopen zich dus niet in het lichaam op, zoals soms gedacht wordt (1, 2). Toch kunnen pyrrolizidine alkaloïden in de korte tijd dat ze in een lichaam aanwezig zijn de gezondheid van een dier aantasten. Pyrrolizidine alkaloïden zijn in de vorm waarin ze zich in de plant bevinden in principe niet giftig voor dieren, maar kunnen na inname door chemische processen in de dunne darm en de lever omgezet worden in een vorm die vooral de lever kan beschadigen, maar ook in mindere mate de nieren en longen (1. 3) zie Jakobskruiskruidvergiftiging, hoe werkt dat? over de giftige werking van pyrrolizidine alkaloïden en de gevolgen van kruiskruidvergiftiging. Kruiskruidvergiftiging kan uiteindelijk de dood als gevolg hebben, maar kan één hapje al kwaad? Het antwoord op deze vraag hangt af van hoe je ‘kwaad’ definieert.

Eén hapje Jakobskruiskruid kan er al ervoor zorgen dat levercellen afsterven. Hierdoor kan herhaalde opname van de giftige stoffen de lever zo beschadigen dat deze niet meer optimaal kan functioneren. Dit heeft de verschijnselen van een leverziekte als gevolg en kan uiteindelijk tot de dood leiden. (1, 3) Er wordt geschreven dat een dieet waarin 1-2% kruiskruid aanwezig is op termijn al letaal kan zijn (4). Deze werking wordt ‘cumulatief’ genoemd: elk hapje telt en brengt de dood een stap dichterbij. Hoewel kruiskruidvergiftiging de lever dus op een onomkeerbare manier kan beschadigen, is het effect van deze beschadiging op de gezondheid van een dier niet altijd onomkeerbaar.(5, 6, 7) Tot op zekere hoogte kan de functie van de afgestorven lever cellen namelijk overgenomen worden door andere levercellen.  Als de aangebrachte schade echter te groot is, dan is dit niet meer mogelijk en als de levercapaciteit met 50-70% is afgenomen ontstaan er verschijnselen van leverziekte. Het is dus erg belangrijk om een goed beeld te krijgen van hoe hoog de drempel ligt. Met andere woorden: hoeveel kruiskruid kan een dier eten zonder dat dit op korte of lange termijn een effect heeft op zijn gezondheid? Er is hier echter nog veel onduidelijkheid over. Er wordt bijvoorbeeld geschreven dat een hoeveelheid van 50 en 200 gram gedroogd Jakobskruiskruid per kilo lichaamsgewicht dodelijk is (8, 9, 10) voor een paard maar het is niet duidelijk over welke termijn deze inname plaats moet vinden om letaal te zijn.

Conclusie: Kan één hapje kruiskruid al kwaad?: Ja, het kan de lever beschadigen. Heeft één hapje kruiskruid een effect op de gezondheid van een dier?: Nee, tenzij dit frequent over een langere termijn plaatsvindt.

Referenties :

(1) Fu, P. P., Q. Xia, G. Lin & M. W. Chou. 2004. Pyrrolizidine alkaloids - Genotoxicity, metabolism enzymes, metabolic activation, and mechanisms. Drug
Metabolism Reviews 36: 1-55.
(2) Stewart, M. J. & V. Steenkamp. 2001. Pyrrolizidine poisoning: a neglected area in human toxicology. Therapeutic Drug Monitoring 23: 698-708.
(3) Chojkier, M. 2003. Hepatic sinusoidal-obstruction syndrome: toxicity of pyrrolizidine alkaloids. Journal of Hepatology 39: 437-446.
(4) Vos, J. H., A. A. J. Geerts, J. W. Borgers, M. H. Mars, J. A. M. Muskens & L. A. van Wuijckhuise-Sjouke. 2002. Jacobskruiskruid: bedrieglijke
schoonheid. Tijdschr. Diergeneesk. 127: 753-756.
(5) De Lanux-Van Gorder, V. 2000. Tansy ragwort poisoning in a horse in southern Ontario. Can. Vet. J. 41: 409- 410.
(6) Lessard, P., W. D. Wilson, H. J. Olander, Q. R. Rogers, & V. E. Mendel. 1986. Clinicopathologic study of horses surviving pyrrolizidine alkaloid
(Senecio vulgaris) toxicosis. Am. J. Vet. Res. 47: 1776-1780.
(7) Czaja, M. 1998. Liver growth growth and repair. Chapman en Hall London. ISBN 0412 71260.
(8) Goeger, D.E., P.R. Cheeke, J.A. Schmitz & D.R. Buhler (1982). Toxicity of tamsy ragwort (Senecio jacobaea) to goats. Am. J. Vet. Res. 43(2):
252-254.
(9) Molyneux R. J., Johnson, A. E.& L. D. Stuart. 1988. Delayed manifestation of Senecio -induced pyrrolizidine alkaloidosis in cattle:
case reports. Vet. Hum. Toxicol. 30: 201-205
(10) European Food Safety Authority. 2007. Opinion of the Scientific Panel on contaminants in the food chain on a request from the European Commission
related to Pyrrolizidine alkaloids as undesirable substances in animal feed. The EFSA Journal 447: 1-51.

Fabels m.b.t sterftegevallen door Jakobskruiskruid

Door: Esther Hegt en Dr. Pieter B. Pelser ( University of Canterbury- Biological Sciences, Christchurch, New Zealand)

Om een goed beeld te krijgen van de schaal van het Jakobskruiskruid probleem is het belangrijk om er achter te komen hoeveel slachtoffers deze plantensoort per jaar eist.
Omdat het alleen door sectie in combinatie van het ziektebeeld en het aantonen van Kruiskruid in het voer vast te stellen is of een dier daadwerkelijk aan kruiskruid vergiftiging gestorven is en dit meestal niet gebeurt omdat algemeen aangenomen wordt dat sectie erg kostbaar is, wordt er in de media (1) en (2) en op internet (3) en (4) veel gespeculeerd over het aantal dieren dat per jaar door toedoen van Jakobskruiskruid sterft. Helaas zijn deze schattingen vaak niet accuraat en geven dus een misleidend beeld van de schaal van het Jakobskruiskruid probleem.

Op het internet is een mooi voorbeeld te vinden van een schatting die het resultaat is van een verkeerde extrapolatie van gegevens. In Engeland gaat het verhaal dat er in het jaar 2002 6500 paarden in de UK zijn overleden aan kruiskruidvergiftiging (5).
Bij nazoeken hoe ze aan die getallen kwamen bleek er een enquête achter het verhaal te zitten gehouden onder alle dierenartsen die aangesloten zijn bij de British Equestrian Veterinary Association. Slechts 4% van de dierenartsen heeft de enquête ingevuld. De vraag in de enquete hoeveel vermoede of bevestigde gevallen van kruiskruidvergiftiging de dierenarts onder behandeling heeft gehad resulteerde in een totaal aantal van 283 meldingen waarbij VERMOED wordt dat er Jakobskruiskruid in het spel is geweest Dit getal is vervolgens omgerekend naar álle leden: als 4% gelijk staat aan 283 sterftegevallen, dan is 100% (als alle dierenartsen de enquete zouden hebben ingevuld) gelijk aan 7075. Op het eerste gezicht lijkt dit misschien een juiste berekening, maar helaas is het erg gevaarlijk om zo'n kleine steekproef te extrapoleren. Zeker in dit geval, omdat een dierenarts eerder geneigd is om zo’n enquête in te vullen als hij/zij zelf zieke paarden onder behandeling heeft gehad waarvan hij/zij dacht dat het door Jakobskruiskruid zou kunnen komen. Dit wordt bevestigd door het hoge percentage van 89% van de ondervraagden dat aangaf in aanraking met vermoedelijke gevallen te zijn geweest, een percentage van 75% gaf aan bevestigde gevallen gezien te hebben. Het is daarnaast niet uit te sluiten dat er meerdere dierenartsen melding hebben gemaakt van het zelfde geval van sterfte door Jakobskruiskruidvergiftiging en dat er dus soms 'dubbel' geteld wordt.
Het enige wat je hieruit kan concluderen is dat er, zover bekend, in 2002 283 paarden vermoedelijk zijn gestorven aan Alkaloïden vergiftiging. Het is niet bekend op hoeveel van die gevallen sectie verricht is.

Het gevaar van deze verkeerde schatting laat zich duidelijk zien op internet. Na enig Googelen kan je vinden dat er veel websites zijn die de schatting van 6500 dode paarden per jaar klakkeloos overnemen en als een feit presenteren. Een bronvermelding wordt vaak niet gegeven (6) en (7). Ook in Nederland worden er bij gebrek aan data cijfers genoemd die niet door gegevens onderbouwd worden. De dierenbescherming spreekt bijvoorbeeld over honderden overleden dieren per jaar (4). Navraag leerde echter dat de Dierenbescherming niet over sectie rapporten noch over meldingen van concrete ziekte- en/of sterfgevallen beschikt.

Een vermoeden is niet voldoende om een Kruiskruidvergiftiging aan te tonen. Vaak wordt de combinatie van het ziekte beeld van leverfalen en het aantreffen van Kruiskruid in de wei of in het hooi gezien als bewijs voor Kruiskruidvergiftiging, maar dit bewijs is wel erg indirect. Vergiftiging door Jakobskruiskruid en andere kruiskruiden geeft namelijk géén specifiek ziektebeeld en er zijn ook veel andere oorzaken van leverfalen (zoals aangeboren afwijkingen, leverabcessen, en ontstekingen veroorzaakt door bacterien, parasieten, virussen, of andere giftige stoffen dan PA’s) (8). Ook leverbiopsie door sectie kan niet onomstotelijk vaststellen dat de leverschade door kruiskruidvergiftiging veroorzaakt wordt, maar laat wél een specifiek patroon van leverbeschadiging zien dat veel andere oorzaken kan uitsluiten. Daarnaast wordt Jakobskruiskruid vaak verward met andere geelbloeiende planten. (9)

Duidelijk is dat de schattingen verkeerd zijn en dat het aantal sterftegevallen lager kan zijn, maar ook best hoger zou kunnen zijn. Er is weinig bekend over de schaal van het probleem, deze kennislacune zou opgevuld kunnen worden door sectie op overleden dieren.

Bronvermeldingen

(1) Leeuwarder Courant 20-7-2005
(2) Leeuwarder Courant maandag 2-8-2004
(3) ANP Perssupport
(4) Landelijke Inspectiedienst Dierenbescherming. 2006. Inspectiedienst
waarschuwt voor Jakobskruiskruid.
(5) Equiworld Horsemagazine British Horse Society Ragwort survey reveals disturbing new figures on horse fatalities.
(6) Paard Natuurlijk
(7) Bokt Paardenforum
(8) DEFRA/AHT/BEVA. 2004. Department for Environment, Food and Rural Affairs Engeland. Equine Quarterly Disease Surveillance Report. Pilot Issue:
Focus on equine liver disease 7-9.
(9) Alarm om opmars Jakobskruiskruid Telegraaf 23-07-2007