Vinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo Slider

Extra

Toename van Jakobskruiskruid vanaf begin 1900

Door Esther Hegt en drs. Baudewijn Odé (Stichting FLORON, Leiden)

Op internet  en in andere media  wordt de zorg uitgesproken dat Jakobskruiskruid algemener in Nederland aan het worden is en dat deze soort in steeds meer gebieden voor zal gaan komen waar het voorheen niet groeide. (1,5) De Sectorraad Paarden heeft de strijd tegen het Jakobskruiskruid als een van de speerpunten gekozen en vraagt in de tweede kamer om een zaaiverbod. (6,10)

De toename van Jakobskruiskruid in Nederland wordt wel geweten aan het inzaaien met bermmengsels. (2, 5) Daarnaast is natuurontwikkeling op voormalige, laagproductieve landbouwgronden waarschijnlijk een belangrijke factor voor de toename, evenals aankoop en vervolgens verschralend beheer door natuurbeschermingsorganisaties op voorheen intensief gebruikte graslanden of akkers. Door het beheer verschralen deze gronden, zodat voedselarme open situaties ontstaan waar Jakobskruiskruid zich eenvoudig en vaak tijdelijk massaal kan vestigen. (11,14) Ook het houden van paarden leidt tot ander grasland beheer en paardenhouders zijn vaak niet op de hoogte van goede beheermethoden om goede schrale graslanden te krijgen, afgetrapte weitjes hoeven niet te ontstaan. (15) Er is in 2006 een rapport geschreven in het kader van het vak Academic Consultancy Training Cursus  aan de Wageningen Universiteit (16) of er daadwerkelijk een toename van Jakobskruiskruid is en hoe daar bij de provincies, natuurorganisaties, waterschappen en andere instanties mee om wordt gegaan. Uit dat rapport bleek dat het veel minder grootschalig is ingezaaid dan aangenomen wordt. In tegenstelling wat vaak wordt geschreven in de media heeft Rijkswaterstaat  bijvoorbeeld nooit Jakobskruiskruid in de zaadmengsels gehad ook is er geen enkele natuurorganisatie geweest die zaden van Jakobskruiskruid in zaadmengsels heeft gehad, wel heeft het bij sommige waterschappen in zaadmengsels gezeten in het verleden maar ten tijde van dat onderzoek in 2006 was daar al geen sprake meer van. Ook is er nagegaan of er nog zaadmengsels gebruikt worden waar Jakobskruiskruid in voorkomt. Er zijn aselect 10 Nederlandse zaadleveranciers van inheemse zaden benaderd met de vraag of zij zaadmengsels met Jakobskruiskruid verkopen of hebben verkocht. Gesteld kan worden dat Jakobskruiskruid bij geen van de ondervraagden in het assortiment voorkomt. In het verleden hebben enkele leveranciers het wel geleverd maar ze hebben de zaadmengsels aangepast mede onder invloed van de publiciteit over Jakobskruiskruid.

Jakobskruiskruid in de geschiedenis

Verspreidingskaartjes van Stichting Floron (17)  laten door de jaren heen het voorkomen van Jakobskruiskruid zien. Op de kaartjes kun je een duidelijke toename zien maar je kunt ook goed zien dat de plant ook in het begin van de vorige eeuw al zeer algemeen was en waarschijnlijk ook lang daarvoor waarbij aangetekend dat in de oude bestanden dekkingsgaten zitten. Het aantal waarnemingen van Jakobskruiskruid in is weliswaar wat omhoog gegaan, maar dit is voornamelijk te wijten aan een toename in het aantal waarnemers. De toename is dus minder groot dan het lijkt op het overlappende kaartje. Belangrijk is dat veel algemenere soorten toenemen, een soort als grote brandnetel kwam vroeger bijvoorbeeld amper op de droge zandgronden voor maar staat nu ook overal en nergens.

atlas 1atlas 2

Atlas 1 = 1900-1950                                       Atlas 2 = 1950-1980

Jakobskruiskruid verspreiding heden

Atlas 3 = Tot op heden en de overlapping van de groene en bruine vlakken uit de verschillende tijdvakken.

Bestrijding heeft voor en nadelen

Zoals op de verspreidingskaartjes is te zien is Jakobskruiskruid altijd een algemene plant geweest, ook is er in de vorige eeuw ook al heel veel onderzoek gedaan naar methoden om Jakobskruiskruid te bestrijden. Er worden in de literatuur verschillende manieren genoemd om Jakobskruiskruid te bestrijden, er spelen een aantal factoren een rol bij het bepalen van een aanpak voor Jakobskruiskruid.

Handmatig verwijderen met ragfork, riek of spade; Het voordeel van handmatige verwijdering is dat je selectief Jakobskruiskruid planten kunt verwijderen zonder dat je de overige vegetatie beschadigd en je hoeft zo ook geen chemische bestrijdingsmiddelen te gebruiken. Het nadeel is echter dat deze methode erg arbeidsintensief is, dat het gevaar bestaat dat de plant niet in zijn geheel te verwijderen is en wortelfragmenten achter blijven en dat je op deze manier een uitstekend plekje voor nieuwe kruiskruid planten creëert. (18,19)

Maaien of knippen; Je kunt ook de planten afmaaien of de bloeiwijze afknippen, zodat de planten geen zaad zullen zetten en zich dus niet voort kunnen planten. Op deze manier heb je ook geen bodem verstoring. Maar een nadeel van deze methode is dat je de planten niet doodt en ze opnieuw uit zullen groeien met meerdere bloemstengels en in een later stadium gaan bloeien.  (18,19)

Hergroei Jakobskruiskruid

Klepelen; Klepelen is weinig arbeidsintensief, maar maakt hergroei uit wortelfragmenten of de zaadbank erg waarschijnlijk. Ook wordt de bodem verstoord en dus een goede kiemplek voor Jakobskruiskruid. Daarnaast schakel je ook planten uit die met Jakobskruiskruid concurreren. (18, 19)

Herbiciden; Het is af te raden om herbiciden te gebruiken bij droogte of extreem hoge of lage temperaturen. Onder deze omstandigheden groeien de planten namelijk een stuk langzamer en werken de herbiciden minder goed. Herbiciden kunnen ook andere plantensoorten doden en schakelen zo dus ook de natuurlijke concurrentie van Kruiskruid uit. (18,19)

Niets doen is ook een oplossing. Jakobskruiskruid is een plant die gedurende een korte tijd op verstoorde grond voorkomt. Als deze verstoring niet meer voort duurt, verdwijnt de soort na een aantal jaren of blijft slechts aanwezig in kleine hoeveelheden. Dit is een goedkope oplossing die geen werk kost, en is op den duur de beste oplossing om Kruiskruid terug te dringen. Maar dit laatste is ook een nadeel: het duurt een tijd voordat je van het probleem af bent. (12, 20)

Conclusie:

De plant kan zich gemakkelijk herstellen van schade, verstoring van de bodem speelt de soort in de kaart, omdat hij graag op verstoorde plekjes groeit en bodemverstoring er toe kan leiden dat zaden uit de zaadbank aan de oppervlakte komen en gaan ontkiemen. Daarnaast kan de plant hergroeien uit wortelfragmenten die in de grond achter blijven. Jakobskruiskruid is bovendien een plant die van oudsher in Nederland voorkomt en zich dus prima op zijn plek voelt en na verwijdering in een bepaald gebied opnieuw vanuit naastgelegen gebieden terug kan komen, zo lang de groeiomstandigheden er gunstig zijn.

Jakobskruiskruid is dus een lastig te bestrijden plant en de meeste maatregelen om van de plant af te komen kunnen averechts werken. Voorkomen dat de plant zich in een weide vestigt is makkelijker dan het bestrijden ervan. Goed weidebeheer is daarbij van het grootste belang. (21)

Referenties

1.   Google discussiegroep over natuur.

2.   Paard Natuurlijk Kruiskruidpagina

3.   De Gelderlander. 2007. Gevaarlijk bloemetje verovert de bermen.

4.   De Gelderlander. 2007. Beheerders schatten giftig kruid anders in.

5.   Agripress. 2004.  Explosie Jacobskruiskruid dreigt- behandeling noodzakelijk.

6.   Sectorraad Paard. Plan van aanpak.

7.   Telegraaf. 2009. Verburg overlegt over mogelijk andere registratie paarden.

8.   Partij voor de Dieren. 2009. Politieke Partijen klaar voor debat paardenwelzijn.

9.   Vereniging Eigen Paard. 2009. Normen en richtlijnen welzijn paard.

10. Tweede Kamer, vergaderjaar 2008-2009, 28 286, nr. 264

11.  Bezemer, M., W. van der Putten & F. Rienks, 2006. Niets doen loont bij Jakobskruiskruidplaag. De Levende Natuur 107: 214-216.

12. Bezemer. M., Ecologie van Jakobskruiskruid. Symposium Jakobskruiskruid 13 feb. 2008.

13. Bronsveld. J., Kruistocht of concurrentie. Symposium Jakobskruiskruid 13 feb. 2008.

14.  Ketelaar. R. Is er teveel  geel in het  groen? Jakobskruiskruid en natuurbeheer. Symposium Jakobskruiskruid 13 feb. 2008.

15.  Ministerie van Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit. 2006. Visie Paard en Landschap.

16. Botermans.M., H. Duns, J. Glas, W. Schipper, M. van der Spek & D. de Wit. 2006. Gele schoonheid. Dodelijk giftig, van haarwortel tot nectar. Wageningen.

17. Stichting Floron. Leiden.

18. Poole, A. L. & D. Cairns. 1940. Botanical aspects of Ragwort (Senecio jacobaea L.) control. Department of Scientific and Industrial Research Bulletin 82: 2-61.

19. Harper, J. L. & W. A. Wood. 1957. Senecio jacobaea L. The Journal of Ecology 45: 617-637.

20. Bezemer M ., J A. Harvey, G. A. Kowalchuk, H. Korpershoek & W. H. Van der Putten. 2006. Ecology, 87(8), 2006, pp. 2002-2013

21. Hegt, E. & P.B. Pelser. 2007. Jakobskruiskruid. Voorkomen is gemakkelijker dan bestrijden. Paard en Sport (6): 70-71.

Curriculum Vitae

 

Esther Hegt
Geboren 9 juli 1958 in Amsterdam.

Correspondentieadres;
Secretariaat Jakobskruiskruid.com
Voetpad 27
8485 JL Munnekeburen
Jakobskruiskruid, feiten en fabels

Presentaties:

  • 2008 Het gevoel van de paardenhouder. Kruiskruid-symposium Den Bosch georganiseerd door de provincie Brabant en LTO.
  • 2007 Jakobskruiskruid, feiten en fabels. Statencommissie Friesland georganiseerd door de provincie Friesland.
  • 2006 Jakobskruiskruid. Boswachters en paardenhouders begrazingsgebied Kuinderbos. Georganiseerd door Staatsbosbeheer.


Publicaties:

  • Hegt, E. & P.B. Pelser. 2007. Jakobskruiskruid. Voorkomen is gemakkelijker dan bestrijden. Paard en Sport (6): 70-71. 
  • Hegt, E. & P.B. Pelser. 2007. Jakobskruiskruid, feiten en fabels. Agrarisch Vakblad 4 (3): 3 and 4 (5): 7. 


In het nieuws:

  • Deskundige tegen wil en dank. Snoeiafval zeker zo gevaarlijk als JKK. 2008 Friesch Dagblad 108: 16.
  • Odé, B. & E.Hegt. 2008. Vara Vroege Vogels TV, Jakobskruiskruid. Uitzending 5 Augustus.

 


Er zijn meerdere Kruiskruiden. In de diashows staan de belangrijkste Kruiskruiden die in Nederland voorkomen, ook staan er in de plantengalerij andere planten die vaak verward worden met Kruiskruiden.

Jakobskruiskruid is een belangrijke voedselplant, er zijn meer dan 150 Nederlandse insecten-soorten bekend die de plant gebruiken als voedselplant, waaronder 32 soorten bijen, 38 soorten zweefvliegen en 38 soorten vliegen. Van 27 soorten dagvlinders (de helft van alle Nederlandse soorten) zijn waarnemingen op jakobskruiskruid bekend. Negen van die dagvlinders zijn Rode Lijstsoorten, soorten dus die kwetsbaar zijn en worden bedreigd.

Heb je mooie foto's of twijfel je om welke plant het gaat kun je ze op het forum neerzetten en kunnen we ze eventueel toevoegen aan de foto galerij.

 

Achtergrond-informatie index

 

De Britse Advertising Standards Authority (Reclamecode commissie) treedt op tegen misleidende informatie over jakobskruiskruid, een Britse wilde plant. Monsanto, Barrier Biotech Ltd., Ragfork, The British Horse Society en het bestuur van het graafschap Warwickshire zijn door de ASA op de vingers getikt omdat zij op hun website en in brochures onjuiste en misleidende informatie over Jakobskruiskruid geven. Jakobskruiskruid is een wilde plant die voorkomt in Groot Brittannië en die een belangrijke rol speelt in het natuurbehoud. Alle betrokken organisaties hebben beloofd de onjuiste informatie te verwijderen. Die informatie bevat een zwaar overdreven sterftecijfer onder paarden als gevolg van Jakobskruiskruid vergiftiging of deze organisaties beweren dat landeigenaren wettelijk verplicht zijn het Jakobskruiskruid te bestrijden. Lees verder

Toename van Jakobskruiskruid vanaf begin 1900
Op internet  en in andere media  wordt de zorg uitgesproken dat Jakobskruiskruid algemener in Nederland aan het worden is en dat deze soort in steeds meer gebieden voor zal gaan komen waar het voorheen niet groeide. De Sectorraad Paarden heeft de strijd tegen het Jakobskruiskruid als een van de speerpunten gekozen en vraagt in de tweede kamer om een zaaiverbod. Lees verder

Paardenweides en Jakobskruiskruid, hoe is het te voorkomen en hoe kom je er af?
Jakobskruiskruid is een veel voorkomend en lastig te bestrijden ‘onkruid’ en een risico op land waar vee en paarden grazen. Jakobskruiskruid is inheems in Europa en westelijk Azië. De plant groeit gewoonlijk op open verstoorde plaatsen, in schrale paardenweides en in gebieden die teruggegeven zijn aan de natuur en verschralen. Lees verder

Het begrip verstoorde grond en de relatie met Jakobskruiskruid.
Een plant die in zijn natuurlijke omgeving groeit heeft te maken met een groot aantal biotische en abiotische factoren. Biotische factoren hebben te maken met levende organismen, zoals bacteriën, schimmels, dieren, en andere planten in de naaste omgeving. Abiotische factoren zijn gerelateerd aan de niet-levende natuur, zoals klimaat, weer, waterkwaliteit, en bodem. Lees verder

Kosten van sectie op overleden dieren en kosten van ruwvoeronderzoek.
Bij de Gezondheidsdienst voor dieren kunt u onderzoek van hooi en kuil op giftige planten laten doen. Lees verder

Jakobskruiskruidvergiftiging, hoe werkt dat?
Jakobskruiskruid (Jacobaea vulgaris) en alle andere in Nederland voorkomende Kruiskruiden (Family Asteraceae; Tribus Senecioneae) bevatte inhoudstoffen die giftig zijn voor de meeste zoogdieren en insecten. Deze inhoudstoffen worden pyrrolizidine alkaloïden (PA’s) genoemd. Naast Kruiskruiden bevatten ook veel andere planten PA’s: deze stoffen zijn aangetroffen in meer dan 6000 plantensoorten (3% van alle bloemplanten). Een PA vergiftiging kan optreden als dieren verse of gedroogde plant eten die PA’s bevatten. Lees verder

Pyrrolizidine alkaloïde metabolisme.
Pyrrolizidine alkaloïden kunnen in verschillende vormen voorkomen. Deze vormen kunnen door chemische processen in een andere vorm omgezet worden. Sommige van deze vormen zijn giftig voor mensen en dieren. Lees verder

Hoefbevangenheid.
De Engelse term laminitis is een goede term voor de aandoening die in het nederlands bekend staat onder de naam hoefbevangenheid (HB). De laminae, dwz. de verschillende lamellen waaruit de hoefwand is opgebouwd, zijn ontstoken, ongeacht de oorzaak. Lees verder

Handleiding planten drogen.
Noteer gegevens die de vondst documenteren: 1) Beschrijft zo duidelijk en precies mogelijk waar de plant gevonden is: Provincie, dorp/stad, straatnaam, evt. huisnummer of een andere aanduiding van de precieze plek. Bijvoorbeeld: Gelderland, Wijchen, Zesweg, in weiland c. 100 meter ten noorden van de splitsing met de Industrieweg. Lees verder

Referenties

Animal Science Group. 1986. Rundvee themaboek 3, Paardenhouderij, praktisch bekeken. Wageningen.

Bain, J. F. 1991. The biology of Canadian weeds. 96. Senecio jacobaea L. Canadian Journal of Plant Science. 71: 127-140.

Bezemer, M., W. van der Putten & F. Rienks, 2006. Niets doen loont bij Jakobskruiskruidplaag. De Levende Natuur 107: 214-216.

Bieleman, J. 2000. De actualiteit van de agrarische geschiedenis. Historia Agriculturae 30 Nederlands Agrinomisch Instituut Groningen/Wageningen 26-47.

Boppré, M. 1986. Insects pharmacophagously utilizing defensive plant chemicals (pyrrolizidine alkaloids). Naturwissenschaften 73: 17-26.

Brauchli J., J. Luthy, U. Zweifel & C. Schlatter. 1982. Pyrrolizidine alkaloids from Symphytum officinale L. and their percutaneous absorption in rats. Experientia (Basel) 38: 1085-1087.

Bröckotter, F. 2006. De opmars van Jakobskruiskruid. Natuurbeheer brengt paarden in gevaar. Bit 137: 108-111.

Candrian, U., J. Luthy, P. Schmid, Ch. Schlatter & E. Gallasz. 1984. Stability of pyrrolizidine alkaloids in hay and silage. J. Agric. Food Chem. 39: 930-933.

Chojkier, M. 2003. Hepatic sinusoidal-obstruction syndrome: toxicity of pyrrolizidine alkaloids. Journal of Hepatology 39: 437-446.

Cosyns, E. 2004. Ungulate seed dispersal. Aspects of endozoochory in a semi-natural landscape. Institute of Nature Conservation, Brussels.

Craig, A. M., E. G. Pearson, C. Meyer & J. A. Schmitz. 1991. Serum liver enzyme and histopathologic changes in calves with chronic and chronic-delayed Senecio jacobaea toxicosis. Am. J. Vet. Res. 52: 1969-1978.

Czaja, M. 1998. Liver growth growth and repair. Chapman en Hall London. ISBN 0412 71260.

Dean R. E. & A. H. Winward. 1974. An investigation into the possibility of tansy ragwort poisoning of black-tailed deer. Journal of Wildlife Diseases 10: 166-169.

DEFRA/AHT/BEVA. 2004. Department for Environment, Food and Rural Affairs Engeland. Equine Quarterly Disease Surveillance Report. Pilot Issue: Focus on equine liver disease 7-9.

De Lanux-Van Gorder, V. 2000. Tansy ragwort poisoning in a horse in southern Ontario. Can. Vet. J. 41: 409-410.

Dierendonck van , M. C. 2006. The importance of social relationships in horses. Dissertation Utrecht University, Faculty of Veterinary Medicine.

Durham A. E., J. R. Newton,K. C. Smith, M. H. Hillyer, L. L. Hillyer, M. R. Smith, & C. M. Marr. 2003. Retrospective analysis of historical, clinical, ultrasonographic, serum biochemical and haematological data in prognostic evaluation of equine liver disease. Equine Vet. J. 35: 542-547.

Duringer M., D. R. Buhler, & D. A. M Craig. 2004. Comparison of hepatic in vitro metabolism of the Pyrrolizidine Alkaloid senecionine in sheep and cattle. Am J Vet Res 65:1563–1572

Equiworld Horsemagazine British Horse Society Ragwort survey reveals disturbing new figures on horse fatalities.
Website

European Food Safety Authority. 2007. Opinion of the Scientific Panel on contaminants in the food chain on a request from the European Commission related to Pyrrolizidine alkaloids as undesirable substances in animal feed. The EFSA Journal 447: 1-51.

Fu, P. P., Q. Xia, G. Lin & M. W. Chou. 2004. Pyrrolizidine alkaloids - Genotoxicity, metabolism enzymes, metabolic activation, and mechanisms. Drug Metabolism Reviews 36: 1-55.

Gardner, D. R., M. S. Thorne, R. J. Molyneux, J. A. Pfister & A. A. Seawrigh. 2006. Pyrrolizidine alkaloids in Senecio madagascariensis from Australia and Hawaii and assessment of possible livestock poisoning. Biochemical Systematics and Ecology 34: 736-744

Giles, C. J. 1983. Outbreak of ragwort (Senecio jacobaea) poisoning in horses. Equine Veterinary Journal 15: 248-250.

Goeger, D. E., P. R. Cheeke, J. A. Schmitz & D. R. Buhler. 1982. Toxicity of tansy ragwort (Senecio jacobaea) to goats. Am. J. Vet. Res. 43: 252-254.

Gordon, L. A. 1999. Compositae dermatitis. Australas. J. Dermatol. 40: 123-128.

Harper, J. L. & W. A. Wood. 1957. Senecio jacobaea L. The Journal of Ecology 45: 617-637.

Hegt, E. & P.B. Pelser. 2007. Jakobskruiskruid, feiten en fabels. Agrarisch Vakblad 4 (3): 3 and 4 (5): 7.

Hegt, E. & P.B. Pelser. 2007. Jakobskruiskruid. Voorkomen is gemakkelijker dan bestrijden. Paard en Sport (6): 70-71.

Hinckley, K. A. & I. W. Henderson. 1996. The epidemiology of equine laminitis in the U.K. Proceedings of the 35th Annual Congress of British Veterinary Association, Equine Veterinary Journal Ltd, Newmarket 62.

Hood, D. M. 1999. Laminitis in the horse. Vet. Clin. N. Am. Equine Pract. 15: 287-293, 437-463.

Horse Forage and Forage Management 1997-2007. The Samuel Roberts Noble Foundation, Inc
Website

Johnson, A. E. & R. A. Smart 1983. Effects on cattle and their calves of tansy ragwort (Senecio jacobaea) fed in early gestation. Am. J. Vet. Res. 44: 1215-1219

Johnson, P. J., N. T. Messer & V. K. Ganjam. 2004. Cushing’s syndrome, insulin resistance and endocrinopathic laminitis. Equine Veterinary Journal 36: 194-198.

Keith Turnbull Research Institute, 1999. Biological control of ragwort with the ragwort plume moth. Frankston Victoria.

Knottenbelt, D., 2000. House of Commons 25 Jul 2000 : Column 1089
Website

Landelijke Inspectiedienst Dierenbescherming. 2006. Inspectiedienst waarschuwt voor Jakobskruiskruid.
Website

Lessard, P., W. D. Wilson, H. J. Olander, Q. R. Rogers, & V. E. Mendel. 1986. Clinicopathologic study of horses surviving pyrrolizidine alkaloid (Senecio vulgaris) toxicosis. Am. J. Vet. Res. 47: 1776-1780.

Lodge-Ivey S.L., M.S. Rappe, W.H. Johnston, R.E. Bohlken, & A.M. Craig. 2005. Molecular analysis of a consortium of ruminalmicrobes that detoxify Pyrrolizidine alkaloids. Canadian Journal of Microbiology 51: 455-465

Macel, M. 2003. On the evolution of the diversity of pyrrolizidine alkaloids. The role of insects as selective forces. Thesis Leiden University.

McEwen, J. 1999 Ultimate Horse Care The Complete Veterinary Guide. Interpet Ltd. Surrey

McLaren, D. & F. Mickan, 1997 The Ragwort Management Handbook., Department of Natural Resources and Environment. Melbourne.

McLaren, D & I Faitfull, 2004 Ragwort management. Department of Natural Resources and Environment. Melbourne.

Visie Paard en landschap.
Website

Molyneux R. J., Johnson, A. E.& L. D. Stuart. 1988. Delayed manifestation of Senecio-induced pyrrolizidine alkaloidosis in cattle: case reports. Vet. Hum. Toxicol. 30: 201-205.

Muyt, A. 2001. Bush invaders of south-east Australia. R.G. & F.J. Richardson, Meredith, Vic.

Myers, J. 2005. Managing Horses on Small Properties. CSIRO Landlinks Press Australia.
Website

Nationaal Groenfonds. 2006. Investeren in landschap van beleid naar financiële instrumentatie. Hoevelaken.
Website

Odriozola, E., C. Campero, A. Casaro,T. Lopez, G. Olivieri & O. Melucci. 1994. Pyrrolizidine alkaloidosis in Argentinan cattle caused by Senecio selloi. Vet. Hum. Tox. 36: 205-208.

O’Grady, S. E. 2003. How to restore alignment of P3 in horses with chronic laminitis. Proc. Am. Ass. Equine Practnrs. 45: 115.

Parsons, W.T. & E.G. Cuthbertson, 2001. Noxious Weeds of Australia. 2nd Ed. Collingwood, CSIRO Landlinks Press Australia

Pelser, P. B., H. de Vos, C. Theuring, T. Beuerle, K. Vrieling & T. Hartmann, 2005. Frequent gain and loss of pyrrolizidine alkaloids in the evolution of Senecio sect. Jacobaea (Asteraceae). Phytochemistry 66: 1285-1295.

Pihlajamaa-Glimmerveen, L. E. 2006. Grassen de basis van onze beschaving.
Website

Poole, A. L. & D. Cairns. 1940. Botanical aspects of Ragwort (Senecio jacobaea L.) control. Department of Scientific and Industrial Research Bulletin 82: 2-61.

Ragwort Facts. Information on Common Ragwort from a factual perspective.
Website

Roeder, E. & Pflueger, T. (1995). Analysis of pyrrolizidine alkaloids: a competitiveenzyme-linked immunoassay (ELISA) for the quantitative determination of some toxic pyrrolizidine alkaloids. Nat. Toxins 3:305–309.

Rutte, R. J. M. le., G. J. van Herwaarden & W. Boers. 2005. Buitenlui: een aanzienlijke groep potentiële landschapsbeheerders. Vakblad Natuur Bos Landschap 28: 8-11.

Schneider, D. 1987. The strange fate of pyrrolizidine alkaloids. In: Chapman, R. F., E. A. Bernays & J. G. Stoffolano (Eds.). Perspectives in chemoreception and behavior: Springer, Berlin/Heidenberg. 123-142.

Siemens. H. 2004. Van mij zou vleesvee geen natuurhooi krijgen. Boerderij, Vleesvee 89: 8-9.

Smith, D. October - and Ragwort is Killing our Horses. Ragwort-UK Ltd

Smith, D. 1973. Nonstructural Carbohydrates. Butler, G. W. & R. W. Bailey (Eds.). Chemistry and Biochemistry of herbage. Academic Press, London:1: 105-155. .

Smith L.W. & C. C. J. Culvenor. 1981. Plant sources of hepatoxic pyrrolizidine alkaloids. Journal of Natural Products 44: 129-152.

Smittenberg, J. 2005. Jakobskruiskruid (Senecio jacobaea): Waardevolle plant of sluipmoordenaar? Natura 2: 48-51.

Stewart, M. J. & V. Steenkamp. 2001. Pyrrolizidine poisoning: a neglected area in human toxicology. Therapeutic Drug Monitoring 23: 698-708.

Van der Meijden, E. 1974. Zebrarupsen en Jacobskruiskruid. In: Cron Michielsen, N. (ed.), Meijendel. Duin-water-leven: 95-108. W. van Hoeve BV, Den Haag/Baarn

Tilt, S.E. 1969. Ragwort toxicosis in a heifer. Can. Vet. J. 10: 302-306.

Veldman, F. H. M. & I. Kooistra. 2006. Fructaanpagina, Paard natuurlijk.
Website

Vos, J. H., A. A. J. Geerts, J. W. Borgers, M. H. Mars, J. A. M. Muskens & L. A. van Wuijckhuise-Sjouke. 2002. Jacobskruiskruid: bedrieglijke schoonheid. Tijdschr. Diergeneesk. 127: 753-756.

Waller, S. S., E. M. Lowel, L. E. Moser, G. A. Gates & P. E. Reece. 1985. Understanding Grass Growth: The Key to Profitable Livestock Production.
Website

Watts, K. A. 2005. Unlikely sources of excess carbohydrate in equine diets. Journal of Equine Veterinary Science 25: 338-344

Watts. K. 2007. Rocky Mountain Research and Consulting, Inc. 491 West CR 8 North Center, CO 81125
Website

Warshaw, E. M. & K. A Zug. 1996. Sesquiterpene lactone allergy. Am. J. Contact. Dermat. 7: 1-23

Weeda E.J., R. Westra, CH. Westra & T. Westra. 1987. De Nederlandse oecologische flora, wilde planten en hun relaties.

Paard Natuurlijk Kruiskruid
Website

World Health Organisation. 1988. Environmental health criteria for Pyrrolizidine alkaloids. Published under the joint sponsorship of the United Nations Environment Programme and the World Health Organization. Geneva
Website