Esther Hegt1 en Dr. Pieter B. Pelser2 ( University of Canterbury- Biological Sciences, Christchurch, New Zealand) 2007
De oorspronkelijke tekst van 2007 is in 2026 ingekort en geactualiseerd;
Jakobskruiskruid is een veel voorkomend en lastig te bestrijden wilde plant en een mogelijk risico op land waar vee en paarden grazen. Jakobskruiskruid is inheems in Europa en westelijk Azië. De plant groeit gewoonlijk op open verstoorde plaatsen, in schrale paardenweides en in gebieden die teruggegeven zijn aan de natuur en verschralen. Jakobskruiskruid bevat net als alle andere in Nederland voorkomende Kruiskruiden (Tribus Senecioneae, Familie Asteraceae) pyrrolizidine alkaloïden van het senecionine type.
Jakobskruiskruid is een tweejarige plant. In het eerste jaar groeien de rozetten. Deze zijn het hele jaar door te vinden.
Jakobskruiskruid bloeit meestal in het tweede jaar (Juni tot Oktober), maar de bloei kan na beschadiging van de plant door maaien of vraat ook uitgesteld worden. Nadat de plant zaden gevormd heeft, sterft hij (Poole, A. L. & Cairns, D., 1940). Paarden herkennen Jakobskruiskruid in gedroogde vorm niet als giftig en alkaloïden vergiftiging kan dus optreden als Jakobskruiskruid terecht komt in hooi dat voor consumptie bedoeld is. ((EFSA), 2007). Levende Jakobskruiskruid planten worden slechts in uitzonderlijke gevallen of tijdens voedselschaarste gegeten. (Giles, 1983).
Jakobskruiskruid is een lastig te bestrijden plant
Als Jakobskruiskruid zich eenmaal in een paardenweide gevestigd heeft, is het erg lastig om de plant te bestrijden. Door voor een dichte graszode te zorgen kan de vestigingskans van Jakobskruiskruid verkleind worden. In een dichte zode kunnen de zaden van deze soort namelijk veel minder makkelijk kiemen. Het is echter niet altijd eenvoudig om in een paardenweide voor een goede dichte graszode te zorgen. Paarden lopen de bodembedekking gemakkelijk stuk, zeker in delen van de weide waar de dieren rennen, spelen en grazen.
Roterend grazen is een goed uitgangspunt
Te kort gras en overbegrazing maken een wei minder geschikt voor paarden. Ze kunnen daarbij te veel zand opnemen, wat zandkoliek kan veroorzaken. Op overbegraasde weilanden herstellen grassen vaak onvoldoende, waardoor open plekken ontstaan waarop Jakobskruiskruid en andere planten, zoals zuring en boterbloem, de kans zich te vestigen, wat resulteert in typisch afgegraasde paardenweides. ((IFCE), Institut Français du Cheval et de l’Équitation, 2016).
Handmatig verwijderen
Het is niet eenvoudig om de plant te bestrijden door hem handmatig te verwijderen. Efficiënte handmatige verwijdering vereist het weghalen van de hele plant en alle wortels. Uit kleine wortelresten kunnen er weer nieuwe planten groeien. Handmatig verwijderen is over het algemeen alleen efficiënt bij zaailingen en rozetten, grotere planten zijn vaak te diep geworteld. Nadeel is het overnieuw verstoren van de grond en maakt het hiermee ook mogelijk eerder begraven zaad naar de oppervlakte brengen, waardoor het in een gunstiger positie komt om ook te ontkiemen. Jakobskruiskruid groeit snel terug na het snijden of maaien, vaak binnen een paar weken. Vaak komen er meerdere planten voor in de plaats. (Harper, J. L. & W. A. Wood., 1957) (Weeda, E. J., Westra, R., Westra, C. H., & Westra, T., 1991)
Zaadvorming voorkomen, maaien
Soms wordt geprobeerd om Jakobskruiskruid te bestrijden door te voorkomen dat de plant zaden vormt. het idee hier achter is, dat als Jakobskruiskruid zich niet voort kan planten, deze soort vanzelf uit de weide verdwijnt. Jakobskruiskruid is namelijk een plant met een korte levensduur. Helaas is ook deze methode niet zonder risico. In een natuurlijke situatie sterft Jakobskruiskruid na de bloei nadat de plant zaden geproduceerd heeft. Het verwijderen van de bloemen of bloeiwijze of het afmaaien zorgt er echter voor dat de plant niet afsterft, maar juist opnieuw weer uitgroeit. Het verwijderen van de bloeiende delen van de plant heeft dus juist als gevolg dat de levensduur van de plant verlengd wordt. (Poole, A. L. & Cairns, D., 1940)
Herbiciden
Voor de bestrijding van ongewenste planten in weides mogen alleen toegelaten gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt en uitsluitend volgens de geldende gebruiksvoorschriften (Rijksoverheid, zd). Er is geen herbicide die in een keer alle kruiskruid aanpakt. Belangrijk is dat de planten niet onder stress staan (bijvoorbeeld door droogte of extreme temperaturen) het beste is om te spuiten als de plant actief groeit, dus bij goede weersomstandigheden. Spuiten met herbicide kan het beste gebeuren als het nog zaailingen of rozetten zijn. Spuiten heeft veel minder effect op volwassen planten. Selectieve herbiciden, doden geen gras en verdienen dus de voorkeur.
Azijn en zout
Het is alleen toegestaan om toegelaten gewasbeschermingsmiddelen (bestrijdingsmiddelen) te gebruiken, ook voor particulieren. Zout en schoonmaakazijn zijn niet toegelaten en dus niet toegestaan. Natuurazijn mag onder bepaalde voorwaarden. De bestrijding van onkruid in een wei valt hier niet onder. (OnkruidVergaat.nl, zd)
Jakobskruiskruid bestrijden is lastig
Kortom, het bestrijden van Jakobskruiskruid in een paardenweide is niet zo eenvoudig. Om te voorkomen dat kruiskruid zich uitbreidt of vestigt is de aanwezigheid van een constante goede dikke begroeiing van grassen en klaver vereist om te voorkomen dat de zaailingen zich kunnen ontwikkelen. Door voldoende bemesting zal de mat een gesloten begroeiing vormen, zorg ook dat het gras niet te veel wordt afgegraasd. Het kan ook voorkomen dat de Jakobskruiskruid druk zo hoog is dat er aanleiding is de hele weide te vernieuwen.
Voorkomen gaat makkelijker dan bestrijden
Omdat het dus erg moeilijk kan zijn om Jakobskruiskruid te bestrijden, is het belangrijk om er voor te zorgen dat deze plant zich niet in de paardenweide kan vestigen. Goed weidebeheer is hierbij van het grootste belang. (Hegt E & Pelser, 2007) (Leiss, 2011)
Weidebeheer en de magie van het mulchen
Op veel paardenweides ontstaan kale en verdichte bodems door overbegrazing omdat paarden steeds op dezelfde plekken staan of lopen. Deze kale, verdichte plekken worden snel modderig of stoffig en bieden kansen voor pioniersoorten. Pionierplanten verschijnen vooral op open, verstoorde grond omdat de natuur altijd streeft naar het “dichtgroeien” van kale bodems. (Flora van Nederland , zd) Vaak zijn dit juist opportunistische planten zoals Jakobskruiskruid die als eerste pionier verschijnen. (Van Rooijen, N., Hegt, E., & Odé, B., 2021)
Een eenvoudige oplossing voor kale, aangetaste bodem is mulchen. Mulchen verbetert snel de bodem en creëert gunstige omstandigheden voor gewenste planten, zonder de grond te verstoren met zware machines; je bedekt de bodem en laat de natuur het werk doen. Een goede uitleg inclusief video over mulchen is te zien op de volgende website van Equiculture. (Myers, 2020) The magic of mulching with horses [Blogpost & video].
Verwijzingen
(EFSA), E. F. (2007). Opinion of the Scientific Panel on contaminants in the food chain on a request from the European Commission related to pyrrolizidine alkaloids as undesirable substances in animal feed. EFSA Journal, 5, pp. 447, 1–51. doi:https://doi.org/10.2903/j.efsa.2007.447
(IFCE), Institut Français du Cheval et de l’Équitation. (2016, oktober 17). Maintaining fields in autumn. Retrieved 25 januari 2026, from Equipedia: https://equipedia.ifce.fr/en/equipedia-the-universe-of-the-horse-ifce/breeding-and-keeping-horses/feeding/pasture-management/maintaining-fields-in-autumn
Flora van Nederland . (z.d.). floravannederland.nl/plantengemeenschappen/hoofdgroepen/pionier/. Retrieved from Flora van Nederland: https://www.floravannederland.nl/plantengemeenschappen/hoofdgroepen/pionier/?utm_source=chatgpt.com
Giles, C. J. (1983). Outbreak of ragwort (Senecio jacobaea) poisoning in horses. Equine Veterinary Journal, 15(3), pp. 248–250. Retrieved from https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6136403/
Harper, J. L. & W. A. Wood. (1957). Senecio jacobaea L. The Journal of Ecology, 45, pp. 617–637. Retrieved from https://www.jstor.org/stable/2256946
Hegt E & Pelser, P. B. (2007). Jakobskruiskruid. Voorkomen is gemakkelijker dan bestrijden. Paard en Sport, 6, pp. 70–71.
Leiss, K. A. (2011). Management practices for control of ragwort species. Phytochemistry Reviews(10 (1)), pp. 153–163. doi:https://doi.org/10.1007/s11101-010-9173-1
Myers, J. (2020, juni 23). The magic of mulching with horses [Blogpost & video]. Retrieved 12 januari 2026, from Equiculture: https://www.equiculture.net/blog/the-magic-of-mulching-with-horses
OnkruidVergaat.nl. (z.d.). Vraag & antwoord. Retrieved 12 januari 2026, from OnkruidVergaat.nl: https://www.onkruidvergaat.nl/vraag-en-antwoord/
Poole, A. L. & Cairns, D. (1940). Botanical aspects of Ragwort (Senecio jacobaea L.) control. Department of Scientific and Industrial Research No. 82, pp. 2–61.
Rijksoverheid. (z.d.). Welke gewasbeschermingsmiddelen mag ik gebruiken? Retrieved 12 januari 2026, from Rijksoverheid.nl: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/bestrijdingsmiddelen/vraag-en-antwoord/welke-gewasbeschermingsmiddelen-mag-ik-gebruiken
Van Rooijen, N., Hegt, E., & Odé, B. (2021, augustus 31). Jakobskruiskruid krijgt onterecht de schuld. Retrieved 13 januari 2026, from NatureToday: https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?msg=28116
Weeda, E. J., Westra, R., Westra, C. H., & Westra, T. (1991). De Nederlandse oecologische flora: Wilde planten en hun relaties (Deel 4). IVN.
