Het verschil tussen leverziekte en leverfalen is belangrijk, want de termen worden vaak door elkaar gehaald terwijl ze iets anders betekenen. Bij problemen met de lever is het geen kwestie van “even een pilletje of supplementje en klaar.” Het is serieus en hangt sterk af van hoe erg het is en waardoor het komt. Schakel daarom altijd een erkende dierenarts in.

Leverziekte (of leveraandoening) is een overkoepelende term voor allerlei ziekten die de lever aantasten. Denk aan:

• Hepatitis (leverontsteking)
• Leververvetting (bijvoorbeeld door overgewicht)
• Levercirrose (verlittekening)
• Geboorteafwijkingen,
• Parasieten, Fasciola hepatica
• Giftige planten, deze leverschade kan ook door andere PA (pyrrolizidine alkaloide bevattende planten) dan Jakobskruiskruid veroorzaakt zijn.

Leverziekte kan mild tot ernstig zijn en kan vaak nog (deels) worden behandeld of gestopt. De lever werkt dan soms nog grotendeels normaal. Een juiste diagnose is dus van levensbelang. Vaak is een dier nog te behandelen.

Leverfalen daarentegen is de fase waarin de lever het begeeft — de lever werkt niet meer goed of helemaal niet meer. Dat is ernstig en vaak levensbedreigend. Er zijn twee vormen:

• Acuut leverfalen: plotseling, vaak door vergiftiging of virale hepatitis.
• Chronisch leverfalen: meestal het gevolg van jarenlange leverziekte (zoals cirrose door giftige stoffen of hepatitis).

Dus kort gezegd:

• Leverziekte = de oorzaak of het proces.
• Leverfalen = het gevolg als het misgaat.

Waarschuwingssignalen van leverfalen:

Geelzucht

• Gele verkleuring van huid en ogen.

Verminderde eetlust

• De lever raakt overbelast, afvalstoffen hopen zich op, het paard voelt zich beroerd.

Zenuwverschijnselen

• Wankele gang, cirkelbewegingen, bewustzijnsvermindering, opgewonden/paniekerig gedrag.

Slechte vacht

• korsten, met name op de kroonrand (paard)

Zonnebrand

• Hepatogene fotosensibilisatie. Het ontstaat doordat de galuitscheiding bij de afbraak van chlorofyl, verstoord is.

Een leveraandoening is geen wellnessprobleem dat je oplost met een kruidenkuur — het kan gaan om vergiftiging (bijv. door Jakobskruiskruid), wormen (Fasciola hepatica) of een andere ernstige oorzaak die gericht behandeld moet worden.

Belangrijk: leverproblemen komen vaak voor als groepsprobleem.

Het besef groeit dat leveraandoeningen bij paarden vaak niet op zichzelf staan, maar juist als uitbraak bij meerdere paarden tegelijk optreden. Dat is logisch: ze delen hetzelfde hooi, water en leefomgeving. Ook een infectie of virus zou meerdere dieren tegelijk kunnen treffen.

Daarom: Laat altijd bij leverproblemen ook het bloed van enkele stal- of weidegenoten controleren. Laat het hooi en het krachtvoer analyseren — óók als het er “goed uitziet”.

Wetenschappelijke inzichten: kijk verder dan alleen Jakobskruiskruid

Een bekende oorzaak van leverschade bij paarden is vergiftiging met pyrrolizidine-alkaloïden, afkomstig van Jakobskruiskruid (Jacobaea vulgaris). Omdat dit vaak voorkomt via besmet hooi of weidegang, verwacht je zulke gevallen vooral bij meerdere paarden tegelijk.

Toch blijkt uit onderzoek (Durham, 2015) dat daadwerkelijk bevestigde Jakobskruiskruid-vergiftiging helemaal niet zo vaak voorkomt bij Britse paarden als men denkt. In Nederland zal dit niet anders zijn. De reputatie van Jakobskruiskruid als ‘dé boosdoener’ leidt er zelfs toe dat veel leverproblemen automatisch daaraan worden toegeschreven, zónder bewijs — een soort zelfvervullende prophecy.

Durham stelt daarom: We moeten ook buiten het ‘Jakobskruiskruid-hokje’ durven denken. Denk bijvoorbeeld aan: IJzervergiftiging: Te veel ijzer door supplementen, of hoge ijzergehaltes in water, bodem of hooi. De paardenlever is daar gevoelig voor, hoewel milde ophoping van ijzer in de lever bij veel Britse paarden en ezels ook als normaal wordt gezien. Mycotoxines (schimmelgifstoffen): Recente onderzoeken tonen dat fumonisine B1 – een bekende hepatotoxine – werd gevonden in meer dan 30% van de hooimonsters van stallen met leverziekte-uitbraken.

Conclusie:

Bij leverproblemen bij één paard, moet je meteen denken aan een groeps- en omgevingsprobleem. Laat meerdere dieren testen, en analyseer hooi, water en voer. Blijf kritisch en laat je niet te snel verleiden om alles aan Jakobskruiskruid toe te schrijven, met het risico dat er oorzaken over het hoofd gezien worden die vaak goed zijn te behandelen.

Verwijzingen

Durham A.E. (2017). Equine liver disease: Think outside the ragwort box. Equine Health(38), pp. 27–31. doi:https://doi.org/10.12968/eqhe.2017.38.27

Durham, A. E. (2015). Surveillance focus: ragwort toxicity in horses in the UK. The Veterinary Record(24), pp. 620–622. doi:https://doi.org/10.1136/vr.h2817

Durham, A. E. (2022). Association between forage mycotoxins and liver disease in horses. Journal of Veterinary Internal Medicine, 36, pp. 1502–1507. doi:DOI: 10.1111/jvim.16486

Faculteit Diergeneeskunde, Universiteit Utrecht. ((2015, november 30). Chronische ijzervergiftiging door drinken van slootwater wordt paarden fataal. Opgehaald van Diergeneeskunde.nl: https://diergeneeskunde.nl/2015/11/chronische-ijzervergiftiging/

Tallon, R. &. (2020, mei 2). Equine liver disease in the field. Part 2: Causes and management. Opgehaald van UK-Vet Equine: https://www.ukvetequine.com/content/clinical/equine-liver-disease-in-the-field-part-2-causes-and-management