mei 2023 Esther Hegt

Er wordt regelmatig beweerd dat overheden Jakobskruiskruid (Jacobaea vulgaris) bewust zouden inzaaien of opnemen in officiële zaadmengsels voor bermen en natuurgebieden. Deze bewering wordt vaak herhaald, maar zelden onderbouwd met concrete bronnen of uitspraken van betrokken beheerders.

Om dit punt feitelijk te toetsen, is aan alle relevante terrein- en bermbeheerders dezelfde vraag voorgelegd.

Om een goed beeld te krijgen of het verhaal klopt dat overheden Jakobskruiskruid (Jacobaea vulgaris) inzaaien en in zaadmengsels hebben wil ik van u weten of u Jakobskruiskruid inzaait en dit een feit is of dat dit een wijd verspreide fabel is.

Met het antwoord  op die ene vraag wil ik een voor iedereen te raadplegen pagina publiceren op mijn website.

Alvast bedankt voor uw medewerking.

Toelichting

Door alle beheerders exact dezelfde vraag voor te leggen, wordt voorkomen dat interpretatie, framing of aannames een rol spelen. De hier gepresenteerde reacties zijn daarom geen mening of selectie, maar een weergave van hoe beheerders zelf omgaan met Jakobskruiskruid en zaadmengsels.

Op basis van deze antwoorden ( onderin de pagina staat een link naar de pagina waarom alle antwoorden terug zijn te vinden) kan worden beoordeeld of het idee dat Jakobskruiskruid bewust wordt ingezaaid berust op feiten, of vooral op herhaling van onbewezen aannames.

Zaaien provincies Jakobskruiskruid in?

Alle 12 provincies hebben de vraag over het bewust inzaaien van Jakobskruiskruid (Jacobaea vulgaris) beantwoord. Uit hun reacties blijkt eenduidig dat geen enkele provincie Jakobskruiskruid bewust inzaait of opneemt in officiële zaadmengsels. Eventuele aanwezigheid van de plant wordt toegeschreven aan natuurlijke vestiging, ecologisch maaibeheer, verschraling van de bodem of het gebruik van hooi en maaisel, niet aan actieve inzaai.

Zaaien Waterschappen Jakobskruiskruid in?

De waterschappen geven aan hoe zij omgaan met berm- en waterkantbeheer en de aanwezigheid van Jakobskruiskruid. Sommige waterschappen hebben interne documenten over Jakobskruiskruid. Deze zijn niet publiek toegankelijk en zijn daarom niet opgenomen in dit overzicht.  

Van de 21 Nederlandse waterschappen hebben 18 waterschappen (85,7%) inhoudelijk gereageerd. Drie waterschappen (14,3%) hebben geen reactie gegeven.

Natuurbeheerders en terreinbeheerders

Rijkswaterstaat, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en Free nature, geen van deze terreinbeheerders heeft Jakobskruiskruid in de mengsels ze gebruiken over het algemeen geen zaadmengsels.

Zaadhandelaren: verkoop en samenstelling van zaadmengsels?

Onderstaande quote komt uit een rapportage uit 2006 gemaakt door studenten uit een masterclass van WUR in opdracht van de wetenschapswinkel (Botermans et al., 2006).  Ook die masterclass heeft random een aantal zaadhandelaren gevraagd of zij Jakobskruiskruid in hun zaadmengsel hadden zitten.

“Er zijn aselect 10 Nederlandse zaadleveranciers van inheemse zaden benaderd met de vraag of zij zaadmengsels met Jakobskruiskruid verkopen of hebben verkocht. 100% respons werd verkregen en dus kan worden aangenomen dat het resultaat representatief is. Gesteld kan worden dat Jakobskruiskruid bij geen van de ondervraagden in het assortiment voorkomt. In het verleden hebben enkele leveranciers het wel geleverd maar ze hebben de zaadmengsels aangepast mede onder invloed van de publiciteit over Jakobskruiskruid.”

Botermans, M., Duns, H., Glas, J., Schipper, W., Van der Spek, M., & De Wit, D. (2006). Gele schoonheid: Dodelijk giftig, van haarwortel tot nectar. Wetenschapswinkel Wageningen Universiteit.

Zelf heb ik in 2023 random 11 zaadhandelaren benaderd, variërend van grote tot kleinere bedrijven, allen actief in de verkoop van zaadmengsels. De respons was 100%. Ook nu blijkt dat Jakobskruiskruid geen deel uitmaakt van de aangeboden mengsels.

Conclusie

De antwoorden van provincies, waterschappen, terreinbeheerders en zaadhandelaren laten een consistent beeld zien: Jakobskruiskruid (Jacobaea vulgaris) wordt in Nederland niet bewust ingezaaid en maakt geen deel uit van officiële zaadmengsels. Eventuele aanwezigheid van de soort wordt door beheerders toegeschreven aan natuurlijke vestiging, bodemverstoring, ecologisch maaibeheer, verschraling of verspreiding via maaisel en hooi, niet aan actieve introductie.

Deze bevindingen sluiten aan bij eerdere resultaten uit 2006, waarin eveneens werd vastgesteld dat zaadleveranciers Jakobskruiskruid niet opnemen in hun assortiment. De in 2023 verkregen reacties bevestigen dat deze situatie in de praktijk niet is veranderd.

Het veelgehoorde idee dat overheden of terreinbeheerders Jakobskruiskruid bewust zouden inzaaien, wordt daarmee niet ondersteund door de beschikbare informatie van betrokken organisaties zelf. De gegevens wijzen erop dat de verspreiding van de soort moet worden verklaard vanuit ecologische processen en beheeromstandigheden, niet vanuit doelbewuste introductie via zaaimengsels.

Alle reacties van Provincies, waterschappen, zaadhandelaren en weg- en terreinbeheerders staan op de volgende pagina.